Vergeven en vergeten, deel 1: Niet vergeven van anderen

“Niet vergeven, niet vergeten: wat doet dat met je? [uit blog Het Lijflab januari 2018]

Conflicten en trauma’s werken soms keihard in op onze gedachten, gevoelens en gezondheid. We zijn dan zo bezig met de schuldenaar en ons gelijk, of met onze eigen schuld, dat we bijna vergeten welke intense uitwerking het op ons heeft. Wat is precies de reden dat we niet willen of kunnen vergeven? Wat doet het eigenlijk met ons als we niet vergeven?”

Bovenstaande alinea komt uit een blog van Het Lijflab. Het onderwerp raakte me zo dat ik niet kon stoppen met lezen, onderzoeken en uiteindelijk schrijven. Wie gaat lezen zal het opvallen dat er geen chronologische volgorde is. We werken niet toe naar een climax, of naar de boodschap dat alles goed komt als je maar vergeeft. Ik neem je mee op een zoektocht, in de stijl van Het Lijflab. Wat houdt het in om niet te vergeven, of om wel te vergeven? Wat doet het met je als je jezelf of anderen vergeeft? Zonder opdracht, zonder missie. Lees en ontdek wat voor jou de betekenis is en het belang van elke fase.

De kracht van niet vergeven  Vergeven lijkt gewoon een woord. Op het moment dat je niet vergeeft, heeft het woord ‘wraak’  of  ‘straf’ voor veel mensen een vertrouwde, emotionele lading. Het ligt voor hen meer voor de hand om verdrietig of boos te worden als ze gekwetst zijn dan om iemand direct vanuit compassie te vergeven. Niet vergeven heeft een negatieve klank, zeker vanuit religieus oogpunt. Het is echter een manier om jezelf te beschermen en je grenzen aan te geven.

Niet vergeven: wat doet dat met je?  Wat gebeurt er precies met je als je jezelf of anderen niet vergeeft?  Het geeft je mogelijk een boos, bang of verdrietig gevoel en dito gedachten. Het kan je echter ook een gevoel van kracht geven. Als je er aan denkt of er over praat, dan herinner je je weer precies wat er is gebeurd. Bij die herinnering voel je misschien vervelende sensaties in je lichaam (bijv. buikpijn, maagpijn, benauwdheid, transpireren, beklemming keel, hart gaat harder kloppen etc.). Je praat er over met anderen om te horen dat je gelijk hebt, je zoekt bevestiging. Het is moeilijk voor je om los te komen van de herinnering. De film met bijbehorende sensaties wordt keer op keer in je hoofd afgedraaid, terwijl er in de realiteit helemaal niets gebeurt. De herinnering bepaalt je leven, je gevoel, je gedachten, je houding, en je komt er niet van los.

Waarom willen we of kunnen we niet vergeven?

  • Je denkt dat je de ander straft met je boosheid, door negeren, afwijzen of buitensluiten
  • Je wilt dat de ander net zoveel pijn heeft als jij, je wilt wraak
  • Je wilt dat de ander berouw toont voor zijn of haar daad
  • Je wilt voorkomen dat je weer pijn wordt gedaan en die ander weer in de fout gaat
  • Het is een manier om bij je pijn en het ongemak weg te blijven, maar ook bij je eigen verantwoordelijkheid
  • Soms is het gevoel van niet kunnen vergeven nodig om te stoppen met een relatie die niet goed voor je is en jou kwetst.

Al deze punten zijn belangrijke motivaties om niet te vergeven. We geven daarmee onze grenzen aan: hier mag die ander niet meer overheen gaan. Het kan helpen bij de laatste stap om afstand te nemen van een relatie die schadelijk voor ons is. Zo zijn ook de andere punten in zekere zin een vorm van zelfbescherming.

Wat staat er tussen wel of niet vergeven in?  We hebben vaak in onze gedachten hele legitieme excuses om iemand (of een instantie) niet te vergeven:

  • ‘Eerst moet die ander maar spijt betuigen, sorry zeggen.’
  • ‘Eerst moet die ander snappen hoeveel pijn ik hij/zij mij heeft aangedaan en die pijn erkennen.’
  • ‘Eerst moet ik van die ander begrijpen hoe die tot zijn/haar daad is gekomen.’
  • ‘Dit is zo erg, dit is onvergeeflijk, alleen God kan dit nog maar vergeven, ik niet.’
  • ‘Ik ben bang dat als ik hem vergeef, hij het weer doet, mijn haat houdt mij scherp.’
  • ‘Ik ben bang dat het leven zo saai en kaal wordt, als ik alsmaar braaf vergeef.’’
  • ‘Ik wil geen voetveeg worden, dus ik vergeef maar niet…’

Toch is het belangrijk om te beseffen dat het voor de ‘schuldige’ moeilijk is om sorry te zeggen, als er geen voelbare ruimte is om gehoord te worden. Als degene die gekwetst is, op geen enkele manier bereid is te vergeven. Iemand kan alleen spijt betuigen als de ander de deur van zijn of haar hart op een klein kiertje open heeft gezet en er contact mogelijk is.

Je kunt ook nog teveel gehecht zijn aan je pijn, woede, slachtofferschap, je oordelen en angsten enz. om te willen vergeven. Misschien voelt het verzachtend dat mensen met je meeleven, je misschien zielig vinden en begripvol zijn. Maar het kan je ook sterken om weg te blijven bij iemand die je keer op keer pijn doet.

De volgende keer: deel 2, Jezelf niet vergeven

Marianne Landman, Het LijfLab

Bronvermelding: Ingangen tot Een cursus in wonderen, Willem Glaudemans / Het leven liefhebben door acceptatie, Tara Brach / Vier vragen die je leven veranderen, Byron Katie.