Vergeven en vergeten, deel 2: Jezelf niet vergeven

Waarom zou je jezelf niet vergeven?

Wanneer je heel kritisch bent naar jezelf, hoor je soms van de mensen om je heen: “Je moet niet zo streng zijn voor jezelf.” Je kijkt naar je eigen ‘fouten’ met een strenge blik, waarbij waarschijnlijk ook gedachten van straf en schuld meespelen. Veel mensen zijn opgegroeid in een religieuze cultuur, waar ‘zonde’ een punt van voortdurende studie en aandacht is. Zij hebben geleerd dat je schuldig bent als mens. Mogelijk is dit met de bedoeling om je klein en nederig te houden. Maar wat doet het oordelen met je? Je wordt bang om te leven, om fouten te maken. In plaats van te kunnen leren van je fouten, schaam je je ervoor.

Het voelt merkbaar anders als je jezelf vergeeft, en eigenlijk zegt: “Ik heb iets fout gedaan, maar een mens maakt fouten. Ik leer er van en kijk met vriendelijkheid naar mezelf.” Zo ben je beter in staat om ook liefdevol naar anderen te kijken en te zien dat we allemaal maar mensen zijn. “Wie is er alle uren wijs?”, zou mijn moeder zeggen.

In het Boeddhisme, maar ook in de westerse religies, is de eerste stap naar alle vergeving het vragen van vergeving voor jezelf. We hebben allemaal een blinde vlek voor onze eigen fouten, zoals niet -of niet helemaal- de waarheid vertellen, nemen wat niet van ons is, iemand kwetsen met onze woorden of ons gedrag, iemand onze zorg en aandacht onthouden…enz. We stappen er soms maar snel overheen. Grote -en kleine fouten lijken het beste weg te kunnen worden gewerkt, als we er nooit meer over spreken.

Als je echter je eigen fouten erkent, kun je er spijt van hebben en anderen om vergeving vragen. Als je ooit oprecht spijt voelde van iets wat je deed en een ander om vergeving hebt gevraagd, dan weet je dat dit heel diep in je lijf en je geest doorwerkt. Het is letterlijk een bevrijding en een opluchting die je bijvoorbeeld voelt in je borstkas, je hart en in je keel. Soms zelfs zonder dat de ander je direct vergeeft. Je kunt jezelf weer in de spiegel aankijken.

Op een bijeenkomst maakt iemand tijdens het stellen van een vraag van de gelegenheid gebruik om ergens over te klagen. Hij vertelt hoe andere mensen met zijn ideeёn ‘aan de haal’ gaan. Het volgende moment vertelt hij hoe hij zich benadeeld voelt door de opmerking van een collega. Als hij de zaal verlaat, hoor je hem mopperen over het weer.

Iemand die met hem in gesprek is, zou kunnen denken dat deze man het wel heel slecht heeft getroffen. Het is echter goed mogelijk dat hij zich zo slachtoffer voelt van allerlei omstandigheden, omdat hij zichzelf niet heeft kunnen vergeven. Het is een effectieve strategie om niet bij je eigen pijn en verantwoordelijkheid te komen. Door met een beschuldigende vinger naar buiten te wijzen, hou je het gevoel in stand dat je het niet waard bent dat het je goed gaat. Je blijft in jouw ogen slachtoffer.

Hoe herken je of je jezelf niet hebt vergeven?

  • Op safe spelen, geen risico’s nemen
  • Niet in het NU zijn, veel praten over het verleden
  • Altijd druk zijn, bijv. hard werken
  • Kritisch zijn naar jezelf
  • Overgevoelig voor de fouten van anderen

Brené Brown legt uit hoe we de schuld buiten onszelf zoeken om op die manier maar weg te kunnen blijven bij ons slechte gevoel over onszelf…

Jouw vergeving en je omgeving

Wie bovenstaande punten goed in zich opneemt, kan zich voorstellen wat voor invloed dit gedrag heeft op de omgeving. Wanneer we niet bewust zijn van het feit dat we boos of teleurgesteld zijn over onszelf, kunnen de mensen om ons heen niet anders dan zich wapenen tegen ons controlegedrag, onze faalangst, ons gemopper, onze afwezige aandacht of onze werkverslaving.

Neem de tijd voor jezelf en vraag je eens af hoe vaak per dag je met aandacht en vriendelijkheid luistert naar jezelf. We horen vaak dat het belangrijk is dat we van onszelf houden: maar hoe kun je van jezelf houden als je jezelf niet kunt vergeven?

In haar boek “Vier vragen die je leven veranderen” vertelt Byron Katie hoe ze op een dag begon met iedereen van wie ze ook maar het vermoeden had dat ze ze had gekwetst, om vergeving te vragen. Het voelde als een grote schoonmaak. Jezelf vergeven begint misschien wel met anderen om vergeving te vragen. Ook al was jouw aandeel in wat er is gebeurd maar heel klein en het aandeel van de ander heel groot. Ruim jouw zolder op, houd grote schoonmaak. Zo ontstaat er in je hart weer rust.

De volgende keer deel 3: Wanneer zijn we zover dat we willen vergeven?

Marianne Landman, Het LijfLab

Bronvermelding: Ingangen tot Een cursus in wonderen, Willem Glaudemans / Het leven liefhebben door acceptatie, Tara Brach / Vier vragen die je leven veranderen, Byron Katie.